BOKS AZƏRBAYCANDA

1924-cü ildə Azərbaycan Boks Federasiyası təsis edilib və bu hadisə ölkədə boksun rəsmi inkişafının başlanğıcı olub. Həmin dövrdə Bakıda həvəskar boks artıq formalaşmağa başlayıb.

Federasiyanın yaradılması bu idman növünün təşkilatlanmasına böyük təkan verib. Məhz bundan sonra boks üzrə yarışların keçirilməsi üçün daha əlverişli şərait yaranıb.

Bu tarix Azərbaycan boks tarixinin ən vacib mərhələlərindən biri hesab olunur. Sonrakı uğurların təməli də məhz həmin dövrdə qoyulub.

1926-cı ildə ilk dəfə olaraq boks üzrə Azərbaycan çempionatı keçirilib. Bu yarış milli boks tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. İlk çempionat ölkədə güclü boksçuların formalaşdığını göstərib. Yarışın keçirilməsi federasiyanın fəaliyyətinin real nəticəsi olub. Bu hadisə Azərbaycan boksunun inkişafını daha da sürətləndirib. Sonrakı illərdə ölkə daxilində yarışlara maraq daha da artıb.

Elə həmin ildə Azərbaycanın ən güclü boksçuları Zaqafqaziya çempionatında iştirak ediblər və qalib olublar. Bu uğur milli boksçuların artıq yüksək hazırlıq səviyyəsinə malik olduğunu göstərib.

1929-cu ildə Azərbaycan - Türkiyə beynəlxalq boks görüşü keçirilib. Bu qarşılaşma Azərbaycan boksçularının xarici rəqiblərlə mübarizədə qazandığı ilk təcrübələrdən biri olub.

Görüş milli boksun beynəlxalq əlaqələrinin genişlənməsində də mühüm rol oynayıb. Həmin dövrdə belə yarışların təşkili böyük hadisə hesab olunurdu. Bu qarşılaşma Azərbaycan boksunun regional səviyyədən beynəlxalq müstəviyə çıxışını simvolizə edirdi. 1929-cu il ölkə boks tarixində mühüm beynəlxalq səhifə kimi yadda qalıb.

Azərbaycan boksunun banilərindən biri Abbas Fərhad oğlu Ağalarov hesab olunur. O, SSRİ yığmasının heyətində yarımyüngül çəki dərəcəsində — 57 kq-a qədər çəkidə çıxış edib.

1936-cı ildə Abbas Ağalarov azərbaycanlı boksçular arasında boks üzrə idman ustası adını alan ilk idmançı olub. Daha sonra SSRİ-nin Əməkdar idman ustası, SSRİ-nin Əməkdar məşqçisi və beynəlxalq dərəcəli hakim adına layiq görülüb.

1937-ci ildə SSRİ çempionatının finalçısı olan Ağalarov idman karyerasını başa vurduqdan sonra “Burevestnik” və “Dinamo” cəmiyyətlərində məşqçi kimi çalışıb, həmçinin Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun boks kafedrasına rəhbərlik edib. Görkəmli idmançı, məşqçi və pedaqoq Abbas Ağalarov 1967-ci ildə, 56 yaşında vəfat edib.

1972-ci ildən etibarən Abbas Ağalarovun xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq boks turniri keçirilməyə başlanılıb. Bu yarış Azərbaycan boks ənənələrinin yaşadılmasında mühüm rol oynayıb.

Hazırda da ənənəvi olaraq keçirilən turnir həm yerli, həm də xarici idmançıların karyeralarında mühüm rol oynayıb. Bununla da Azərbaycan boksu dünyada daha çox tanınmağa başlayıb. 

1984-cü ildən Azərbaycan İdman Komitəsində boks bölməsinə rəhbərlik edən Ağacan Abiyev müstəqillikdən sonra Azərbaycan Boks Federasiyasının ilk prezidenti olub. Boksçularımız bütün yaş qruplarında ilk Avropa, dünya və Olimpiya medallarını məhz onun dövründə qazanıb. A.Abiyev 2009-cu ilədək ABF prezidenti funksiyasını yerinə yetirib.

1992-ci ildən Azərbaycan Boks Federasiyası AİBA və EABA-nın tam hüquqlu həqiqi üzvü olub. Bununla da federasiya beynəlxalq boks ailəsinə rəsmi şəkildə qoşulub. Elə həmin ildə Şotlandiyanın Edinburq şəhərində keçirilən gənclər arasında Avropa birinciliyində Ədalət Məmmədov qızıl medal qazanıb.

Bu nəticə müstəqillik dövründə Azərbaycan boksunun ilk böyük uğurlarından biri olub. Həmin qələbə ölkədə boksa marağı daha da artırıb. 1992-ci il həm təşkilati, həm də idman nəticələri baxımından əlamətdar il olub.

1999-cu ildə Azərbaycan boks tarixində ilk dəfə olaraq Bakıda yeniyetmələr arasında Avropa çempionatı keçirilib. Bu yarış ölkənin böyük beynəlxalq turnirlərə ev sahibliyi etmək gücünü göstərib. Azərbaycan milli komandası həmin çempionatda 4 qızıl, 1 gümüş və 4 bürünc medal qazanıb.

Ölkəmiz komanda hesabında Rusiyadan sonra ikinci yeri tutub. Bu nəticə milli boksun Avropa səviyyəsində güclü mövqeyə malik olduğunu nümayiş etdirib. Bakıda keçirilən bu çempionat ölkə boksunun tarixində mühüm hadisə kimi yadda qalıb.

V. Ələkbərov 2000-ci ildə Mingəçevir Politexnik İnstitutunun (hazırkı Mingəçevir Dövlət Universiteti), 2005-ci ildə isə Bakı Dövlət Universitetinin məzunu olub. Həmin uğur milli boks tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qəbul edilib. Olimpiya medalının qazanılması Azərbaycan idmançılarının beynəlxalq arenada rəqabət qabiliyyətini göstərib.

Bu nailiyyət sonrakı nəsil boksçular üçün güclü stimul yaradıb. 2000-ci il Azərbaycan boksu Olimpiya salnaməsində xüsusi yer tutub.

Ağası Məmmədov 54 kq çəki dərəcəsində bütün rəqiblərini məğlub edərək qızıl medal qazanıb. Bu, Azərbaycan boksunun dünya çempionatları tarixində ilk qızıl medalı olub. Mundialda onunla yanaşı, Tofiq Əhmədov (64 kq) və Ruslan Xairov (69 kq) da bürünc medal əldə ediblər. Milli komanda güclü ölkələrlə birlikdə ilk “beşlik”də qərarlaşıb. 2003-cü il Azərbaycan boksunun dünya səviyyəsində tanınmasında xüsusi rol oynayıb.

Azərbaycan boksunun son illərdəki ən böyük uğurlarından biri böyüklər arasında dünya çempionatının Bakıya həvalə edilməsi olub. 2011-ci ildə keçirilən bu yarış London-2012 Yay Oyunlarına lisenziya xarakteri daşıyıb. Bununla yanaşı, mundialda iştirakçı sayında rekord vurulub – 127 ölkə, 685 boksçu. Azərbaycan boksçuları dünya çempionatında 1 qızıl və 1 gümüş medal qazanıb.

2025-ci ildə Azərbaycan Boks Federasiyası Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən tanınan World Boxing-ə qoşulub, European Boxing-də də tam hüquqlu üzvlüyünü rəsmiləşdirib. Bununla da federasiya beynəlxalq mövqeyinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərib. Yeni üzvlük Azərbaycan boksunun dünya idman arenalarında daha fəal təmsil olunmasına şərait yaradıb.

Bu addım federasiyanın beynəlxalq əlaqələrini möhkəmləndirib. Eyni zamanda, bu qərar gələcəkdə idmançılar üçün yeni yarış imkanları açıb. 2025-ci il Azərbaycan boks tarixində mühüm beynəlxalq dönüş nöqtəsi kimi yadda qalıb.

2025-ci ilin dekabr ayında Dubayda keçirilən dünya çempionatında Azərbaycan boksçusu Sübhan Məmmədov parlaq çıxışı ilə yadda qaldı. O, yarış boyunca Filippin, Tacikistan, Özbəkistan və Gürcüstan idmançılarına qalib gələrək finala yüksəldi. Həlledici döyüşdə Məmmədov özündən 10 yaş böyük Rusiya təmsilçisi Edmond Xudoyanı məğlub etdi. Bu qələbə ona dünya çempionatının qızıl medalını qazandırdı.

Bununla da Sübhan Məmmədov Azərbaycan boks tarixinin ən gənc dünya çempionu kimi adını tarixə yazdırdı. Bu uğur 2025-ci ili Azərbaycan boksu üçün ən yaddaqalan illərdən birinə çevirdi.